KONGO BUHRANI

Mahmut Bayraktar

 

Kongo Halkı, siyasi istiklâlini kazandıktan sonra Kongo’da bir buhran başgösterdi.Bu buhran çeşitli safhalar geçirmiştir. Buhranı yaratan çevreler, sömürgeci çevrelerdir. Bunlar, Belçika, Fransa ve İngiltere’nin bazı sermayedar çevreleridir. Bu sermayedar çevreler eski sömürgeci itiyatlarından hala kurtulamamışlardır.

Kongo Halkı’nın siyasi istiklal mücadelesine iç ve dış şartlar müvacehesinde mani olamayacaklarını anlayınca sinmişler fakat siyasi istiklâl ilân edilip devlet idaresini halkçı kuvvetler ele geçirince tekrar faaliyete geçmişlerdir. Çünkü bu çevreler kendi tesirleri altında olan yerli menfaat gruplarının işbaşına geçmelerini istiyorlardı.

Böylece zevahiri bir istiklâl perdesi altında tekrar eski oyunlarına devam edebileceklerini sanıyorlardı. Bu tasavvur gerçekleşemeyince, bu sefer meş’ru merkezi hükümete ve onun meş’ru başkanı halkçı ve milliyetçi Lumumba’ya karşı kiralık kuklalar çıkarmaya teşebbüs ettiler. Bu oyun ve tertiplerinde uzun zaman muvaffak oldular. Milletine ve halkına düşman aşağılık bir ajan olan Çombe’yi sahneye çıkardılar. Sermayedar çevreler bilhassa Katanga’daki maden şirketleri sahipleri, Çombe’ye muvaffakiyet kazandırmak için başka aletler de bulmakta gecikmediler. Bunların belli başlılarından biri de başçavuşluktan doğrudan doğruya başkomutanlığa yükseltilen Mobuto’dur.

Çombe ve Mobuto ne yapıp yapıp Lumumba’nın vücudunu ortadan kaldırmaya karar verdiler. Bu cinayet komplosunda da muvaffak oldular. Lumumba’nın öldürülmesinden sonra hükümet üyelerinden ve Lümumbaya’ya bağlı halkçı ve milliyetçi Gizenga Elizabetvil’de meş’ru hükümet temsilcisi olduğunu ilan etti. Fakat yerli ve yabancı cinayet ortaklığı Gizenga’yı da bertaraf etmeye karar verdi. Gizenga bu çetenin elinden zor kurtularak siyasi hayatın dışında kalmak mecburiyetinde kaldı. Bundan sonra Çombe, merkezi devlet başkanı Kasavubo ve merkezi hükümet başkanı Adulla’nın gevşek politikalarından cesaret alarak istediği gibi at oynattı. Çombe yerli ve yabancı maceraperestlerden ücretli bir ordu bile kurmaya kadar gitti. Menfaat gruplarının tesiri altında olan bazı komşu devletlerden yardım da gördü. Tabii ki bu arada Amerika Birleşik Devletleri gittikçe prestij kaybına uğruyordu. Fakat Belçika, Farnsız ve İngiliz hükümet çevreleri bu durumdan memnun gözüküyorlardı. Uzun bir fasıladan ve eski Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Hamarşkold’un esrarengiz bir surette öldürülmesinden sonra Amerika Birleşik Devletleri kıpırdar gibi olduysa da tekrar rehavet haline çekildi.

Nihayet Utant gibi tarafsız bir milletin mensubu: Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği görevine seçildikten sonar Kongo buhranı üzerinde ciddiyetle durunca Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti de artık prestij kaybına dayanamayarak müttefiklerini kırmak pahasına meseleye enerjik bir surette müdahaleye karar verdi. Zaten Sovyetler Birliği Hükümeti başlangıçtan beri halkçı ve milliyetçi kuvvetleri destekliyordu. Böylece iki büyük devlet elbirliğiyle Çombe’ye karşı cephe alınca Çombe şekavetinin sonu gelmiş demekti. Nihayet geç te olsa geldi de.

Geçmişteki Süveyş harekatı yakındaki Küba buhranı iki büyük devletin karşılıklı anlayış ve iş birlikleriyle çözüldü. Küre’mizi tek atlı bir araba çekemiyor. Aynı arabaya koşulmuş zıt istikametler tutan iki atla da araba hareket edemiyor üstelik hareketsizlik başgösteriyor. Arabayı ancak aynı istikamette giden iki at her engeli aşarak yürütür, ilerletir. Kongo buhranının sona ermesi sulhsever bütün milletleri ve  insanları sevindirmiştir.

Dicle-Fırat